Sommige cursisten vinden het werken met een acteur onecht: “zo gaat het in het echt niet”. Meestal wordt dit al meteen bij de introductie op tafel gelegd. Als één iemand dat zegt, volgen er vaak meer. Maar wat bedoelen ze precies met ‘onecht’? En klopt dat wel?
Laat me een situatie schetsen die dat mooi laat zien.
Ik ben arts. Medewerker A probeert mij duidelijk te maken dat hij zich niet door mij gehoord voelt inzake de zorg voor een terminale patiënt. Hij stamelt, vermijdt mijn blik, strooit met drijfzandwoorden (eigenlijk, best wel, toch) en glimlacht onophoudelijk.
Verbaal zegt hij ongeveer wat hij kwijt wil, maar non-verbaal krimpt de man tot een hoopje kleine jongen die het liefst verdwijnt.
Naderhand wendt hij zich naar zijn collega’s, verzucht zijn frustratie (“Wat is dit moeilijk!”) en uit naar hen – én congruent – wat hij de arts had willen zeggen.
“Zie je wel, je kan het wel”, moedigen die hem aan.
Na de bespreking experimenteren we nog eens, nu met een side-kick die de cursist aanmoedigt en zinnen influistert. Een kleine, ‘onechte‘ ingreep, maar met een groot effect.
Het gaat stukken beter: zijn stem wordt steviger, zijn woorden helderder. En ik merk dat ik — als ‘arts’ — niet meer om deze man heen kan.
Resumé: de situatie was niet letterlijk echt — ik was geen arts, ik leek in de verste verte niet op de arts in kwestie — maar de reactie van de cursist was dat wel. Het lichaam liegt niet. De emoties, de spanning, de blokkades: allemaal authentiek. Dáár gebeurt het werk.
Juist omdat de situatie niet letterlijk echt is, moet alles wat veiligheid geeft des te echter voelen: mijn houding, mijn benaderbaarheid, de ruimte om te proberen. Daarom ben ik open en gelijkwaardig. Daarom normaliseer ik fouten — ook die van mezelf. Daarom maak ik met aandacht contact en heb ik respect voor ieders bagage. Daarom nodig ik uit maar dwing nooit. Daarom geef ik feitelijke feedback die aansluit bij het leerdoel. Daarom kleed ik me eenvoudig.
Misschien is dat wel het hele geheim: een onechte situatie die echte reacties losmaakt.
Nep genoeg om te durven, echt genoeg om te leren.